กิจกรรมการแสดง ณ ลานวัฒนธรรม วัดโพธิโสภาราม
วันพฤหัสบดี ที่ ๑๔ เมษายน ๕๔

การละเล่นพื้นบ้านตามประเพณี

การละเล่นตามประเพณีของวัยรุ่นหนุ่มสาว ในช่วงเทศกาลสงกรานต์ของชาวมอญสยามในสมัยก่อน ได้แก่ การเล่นสะบ้า การเล่นลูกช่วง การเล่นผีกระด้ง ผีสุ่ม ผีกะลา ผีลิง เป็นต้น นอกจากนี้ ยังมีการเล่นอื่นๆ อีกหลายอย่าง

เล่นสะบ้า

การเล่นตามประเพณีเหล่านั้น ได้ี่หายไปจากชุมชนมอญสยามไปนานกว่า ๒๐ ปี แล้ว อีกทั้งหนุ่มสาววัยรุ่นในสมัยนั้น ที่เคยเล่นกัน ปัจจุบันเติบโตเป็นผู้ใหญ่กันและเลิกเล่นกันไปหมดแล้ว แต่ยังคงจดจำความสนุกสนาน และวิธีการเล่นเหล่านั้นนี้ได้เป็นอย่างดี จึงยังเป็นโอกาสดีของเยาวชนมอญในปัจจุบัน สามารถเรียนรู้และรับสืบทอดการเล่นเหล่านั้นกันต่อ และนำมาฟื้นคืนกลับมาเล่นได้อีก ทั้งยังสามารถเล่นให้กับผู้สนใจทั่วไป ได้ชมกันในงานสงกรานต์นี้อีกด้วย

สำหรับงานสงกรานต์ปีนี้ ได้จัดให้มีการละเล่นตามประเพณีมาแสดงหรือสาธิตการเล่นให้ชมกัน ดังนี้

สาธิตการเล่นสะบ้า
จัดโดย ท่านผู้ใหญ่สะอางค์ พรหมอินทร์ อาจารย์จิตอารีย์ และคณะ จากโรงเรียนวัดม่วง


วัยรุ่นสาวมอญ
การเล่นสะบ้า เป็นการเล่นของวัยรุ่นหนุ่มสาวมอญในสมัยก่อน ที่นิยมเล่นในช่วงเทศกาลสงกรานต์ โดยวัยรุ่นหนุ่มสาวจะชักชวนกันออกมาเล่นตามลานวัด หรือลานสาธารณะของชุมชน

วัยรุ่นหนุ่มมอญ
ซึ่งในสมัยก่อนนิยมเล่นกันในช่วงหัวค่ำ และต้องจุดตะเกียงน้ำมันก๊าดให้แสงสว่าง เพราะยังไม่มีไฟฟ้าเหมือนในปัจจุบัน ปัจจุบันท่านผู้ใหญ่สะอางค์ พรหมอินทร์ และโรงเรียนวัดม่วง ได้นำการเล่นนี้บรรจุไว้ในกีฬาสีของโรงเรียนวัดม่วง และยังได้ถูกบรรจุไว้เป็นเอกลักษณ์ ประเพณีวัฒนธรรม โดยสภาวัฒนธรรมจังหวัดราชบุรี ทั้งนี้ เพื่อการสืบสานประเพณีนี้ให้ยังคงอยู่กับชุมชนมอญสยามต่อไป

สำหรับงานสงกรานต์ปี ๕๔ นี้ ท่านผู้ใหญ่สะอางค์ พรหมอินทร์ และโรงเรียนวัดม่วง ได้นำคณะนักเรียน ร.ร. วัดม่วง มาสาธิตการเล่นสะบ้าใหได้้ชมกันอีกเช่นเคย

สาธิตการเล่นลูกช่วง
จัดโดย คุณชอบ กลิ่นเกลา

หนุ่มมอญ

การเล่นลูกช่วง เป็นการเล่นที่นิยมอีกอย่างหนึ่งของวัยรุ่นหนุ่มสาวมอญในสมัยก่อน เพื่อเปิดโอกาสให้หนุ่มสาวได้มีโอกาสได้พบกัน ได้ทำความรู้จักกัน แต่ปัจจุบันยุคสมัยเปลี่ยนไป การเล่นลูกช่วงจึงหายไปจากชุมชนมอญนานกว่า ๒๐ ปีแล้ว


สาวมอญ

ในการเล่นลูกช่วงนั้น ผู้เล่นไม่ต้องมีอุปรกรณ์ใดๆ ที่ยุ่งยาก มีเพียงลูกช่วง ซึ่งทำจากผืนผ้าที่มัดเป็นก้อนกลม ปล่อยชายผ้าเป็นหางยาว ในการเล่น จะมีการแบ่งเป็นสองข้างฝ่ายหนุ่ม กับฝายสาว และโยนลูกช่วงส่งให้กันไปมา ซึ่งอาจโยนให้กับคนที่ตนสนใจเป็นพิเศษ หรืออาจโยนให้รับได้ยาก และหากฝ่ายตรงข้ามรับไม่ได้ จะมีการแกล้งหยอกล้อกันด้วยการขอให้ออกมารำ หรือให้ทำท่าทางตลกขำขันกัน เป็นต้น

หนุ่มมอญ
ปัจจุบันหนุ่มสาวชาวชุมชนมอญที่นี่ได้ฟื้นฟูนำการเล่นนี้ กลับมาเล่นกันอีกในช่วงเทศกาลสงกรานต์ โดยผู้ใหญ่ในชุมชนหลายๆ คนได้มาช่วยกันแนะนำสอนเล่นให้ ทั้งยัง
จัดได้จัดให้มีการเล่นนี้ ในงานสงกรานต์ปีนี้อีกเช่นเคย และให้ผู้มาร่วมงานที่สนใจได้ชมกันและสามารถเข้าร่วมเล่นได้อีกด้วย

 

 

 

การละเล่นพื้นบ้าน “ผีกระด้ง” และ “ผีสุ่ม”
โดย คณะคุณวิไล ชุมชนวัดโพธิโสภารามและวัดมะขาม


เล่นผีกระด้ง

การละเล่นพื้นบ้านของชาวมอญ ที่มีเล่นกันมาแต่โบราณ จนปัจจุบันเหลือผู้ที่เล่นกันเป็นเพียงไม่กี่คนแล้ว จึงหาชมการละเล่นเหล่านี้ได้ยาก เนื่องจากเป็นการละเล่นที่มีเรื่องความเชื่อทางไสยศาสตร์เข้ามาเกี่ยวข้องด้วย และผู้เล่นมักเชื่อกันว่า ผู้ที่จะสามรถเล่นได้ จะต้องเป็นผู้ที่มีจิตใจอ่อนไหว (ผีเข้าสิง) จึงจะสามารถเล่นได้ แต่เนื่องจากคนรุ่นใหม่ มักไม่เชื่อเรื่องไสยศาสตร์ จึงไม่นิยมเล่นกัน หรือ


เล่นผีสุ่ม

ในการจัดงานปีนี้ ได้จัดให้มีการแสดง ๒ อย่าง คือ การแสดง "เล่นผีกระด้ง" และการแสดง "เล่นผีสุ่ม"
โดยคณะผู้แสดงนำโดย คุณวิไล ชุมชนมอญสยาม
ที่ได้รับเชิญไปแสดงแล้วหลายครั้งในหลายแห่ง ทั้งในงานมหหรรมระดับท้องถิ่นและระดับประเทศ ในรอบหลายปีที่มา

กิจกรรม : สาธิตการละเล่นของเด็กมอญสยามเมื่อวันวาน
โดย อาจารย์เกสร ง่วนกิม และคณะนักเรียน ร.ร. วัดตาลปากลัด


ว่อญคดาจค่างชัว (ေဝန္ခဍာင္ဃုိင္ေခ်ဲာ)
การละเล่นแบบเก่าของเด็กในอดีต ที่นับวันจะลืมเลือนหายไปจนใกล้หมดสิ้น เนื่องด้วยยุคแห่งเทคโนโลยีทันสมัย ทำให้การละเล่นของเด็กเปลี่ยนไปเป็นการเล่มเกมส์กับเครื่องอิเลคโทรนิค หรือเกมส์กด หรือเล่นเกมส์คอมพิวเตอร์ มีผลทำให้เด็กขาดทักษะในการเรียนรู้และปรับตัวอยู่ร่วมกันกับเพื่อนๆ

ว่อญคดาจค่าฺงชัว หรือเล่นแม่กาหวงไข่

และเป็นการฉุดลากจินตการของเด็ก ให้ห่างไกลออกไปจากชีวิตและโลกแห่งความเป็นจริง กระทั่งเกิดเป็นปัญหาสังคมตามมา โดยเฉพาะปัจจุบัน เยาวชนที่หลงใหลติดเกมส์คอมพิวเตอร์ เลียนแบบพฤติกรรมก้าวร้าวจากเกมส์ทีเล่น

ในการจัดงานสงกรานต์ปีก่อน ที่ได้มีการนำการเล่นของเด็กมอญในอดีตมาแสดงครั้งแรก การเล่นนั้นมีชื่อเป็นภาษามอญว่า ว่อญ-คดาจ-ค่าฺง-ชัว (ေဝန္ခဍာင္ဃုိင္ေခ်ဲာ)


ความสนุกสนานของเด็กๆ

ว่อญคดาจค่าฺงชัว แปลตามคำในภาษามอญแปลว่า เล่นแม่กาคาบหญ้า หมายถึง แม่กาคาบหญ้าไปทำรังฟักไข่ ซึ่งก็คือ การเล่นอีกาหวงไข่ แบบเด็กไทย ที่เคยมีการเล่นแบบนี้ในบางท้องถิ่นนั้นเอง

จากการแสดงการเล่นของเด็กในครั้งนั้น ทำให้ได้รับความสนใจ และเป็นที่ชื่นชอบอย่างมาก ทั้งผู้ที่มาเที่ยวชมงาน รวมถึงชาวชุมชนมอญที่นี่อีกด้วย อีกทั้งในเวลาต่อมา สภาวัฒนธรรมจังหวัดราชบุรี ได้ติดต่อขอให้นำคณะเด็กนักเรียนไปเล่นแสดง ในงานมหกรรมวัฒนธรรมของจังหวัดอีกหลายครั้ง ด้วย

จากเสียงเรียกร้องจากหลายๆ ฝ่าย อยากให้นำการเล่นนี้ มาแสดงอีกครั้ง ดังนั้นในการจัดงานสงกรานต์ปีนี้ จึงได้บรรจุเข้าไว้ในกิจกรรมการแสดงรวมเข้าไว้ด้วยอีกครั้ง

 

กิจกรรม เสวนา : ผู้เฒ่าเล่าเรื่อง บ้านเราในอดีต ประกอบภาพถ่าย

ผู้เฒ่าผู้แก่ในชุมชนมอญสยามที่นี่ มีหลายท่านที่อาศัยอยู่ในชุมชนตั้งแต่เกิด หรือแต่เยาว์วัย จนถึงปัจจุบัน หลายท่านยังจดจำได้ดี เรื่องราวประวัติของชุมชน หรือเหตุการณ์สำคัญในอดีตของชุมชน รวมไปถึงสภาพสังคม สภาพแวดล้อมแบบเก่าของชุมชน ที่ปัจจุบันถูกพัฒนาเปลี่ยนแปลง บางเรื่อง คนรุ่นหลังในชุมชนอาจไม่เคยทราบมาก่อน

การสืบค้นเรื่องราวในอดีต รวมทั้งการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของคนในชุมชน โดยอาศัยจากเรื่องเล่าของผู้เฒ่าผู้แก่ในชุมชน เป็นอีกวีธีการหนึ่ง รวมไปถึงการจัดทำหลักสูตรท้องถิ่นในดรงเรียน ให้นักเรียนได้เรียนรู้ประวัติศาสตร์ของชุมชนและท้องถิ่น อีกทั้งยังเป็นประโยชน์ต่อชุมชนในหลายๆ ด้าน เช่น การวางแผนพัฒนาชุมชน และการสร้างความเป็นเอกภาพ ความสมัครสมานสามัคคีของคนในชุมชนได้เป็นอย่างดี เหล่านี้เป็นต้น

การจัดงานสงกรานต์วัฒนธรรมมอญสยามครั้งนี้ ได้คัดเลือกผู้อาวุโสที่ยังคงจดจำเรื่องราวที่น่าสนใจอดีต ที่สามารถเล่าเรื่องราวต่างๆ ได้ดี มาเป็นวิทยากรร่วมวงเสวนา ผู้เฒ่าเล่าเรื่อง “บ้านเราในอดีต” โดยอาจมีภาพเก่าๆ ที่สามารถค้นหามาได้นำมาประกอบการเล่า ให้กับลูกหลานชาวมอญสยามทุกเพศทุกวัยและผู้มาร่วมงานที่สนใจได้รับรู้รับฟังกัน ณ ลานวัฒนธรรม

กิจกรรม : การแสดงศิลปวัฒนธรรมด้านการดนตรีและนาฎศิลป์


คณะปี่พาทย์-นาฏศิลป์ถิ่นไทยรามัญ
โรงเรียนวัดม่วง

ดนตรีและนาฎศิลป์ของชาวมอญสยาม เป็นศิลปวัฒนธรรมที่มีความเป็นเอกลักษณ์โดดเด่น เป็นมรดกทางวัฒนธรรมอีกอย่างหนึ่ง ที่ชาวมอญสยามภาคภูมิใจอย่างยิ่ง



ทแยมอญ คณะหงส์ฟ้ารามัญ

ในปัจจุบัน เป็นเรื่องที่น่ายินดีที่ เยาวชนมอญสยามจำนวนไม่น้อยมีความกระตือรือร้นสนใจ ที่จะเรียนรู้และฝึกฝนในแขนงการดนตรีและนาฏศิลป์ โดยเริ่มต้นจากการที่ โรงเรียนวัดม่วง จัดให้มีหลักสูตรวิชาของท้องถิ่น โดยมีการเรียนการสอนด้านดนตรีและนาฏศิลป์ ทำให้เด็กนักเรียนของโรงเรียน เกิดความรักและความสนใจที่จะเรียนรู้และฝึกฝน วิชาในแขนงนี้กันจำนวนมาก

สำหรับงานสงกรานต์ปีนี้ กิจกรรมการแสดงศิลปวัฒนธรรมด้านดนตรีและนาฏศิลป์ ที่มาร่วมแสดงให้ผู้มร่วมงานได้ชมกันอย่างจุใจ ถึง ๔ คณะ ได้แก่
คณะปี่พาทย์มอญ โดย คณะครูอดุลย์ แห่งชมุชนวัดมะขาม
คณะปี่พาทย์มอญ เยาวชนมอญสยาม
คณะปี่พาทย์-นาฏศิลป์ถิ่นไทยรามัญ โรงเรียนวัดม่วง โดย อาจารย์รักพรมาลี อีกจอม
และ
ทแยมอญ คณะหงส์ฟ้ารามัญ แห่ง บางกระดี่

หมายเหตุ ภาพประกอบเนื้อหาในหน้านี้ เป็นภาพบรรยากาศของงานสงกรานต์ปี ๕๓